Geld als Schuld
Deel I
"Een aantal van de grootste namen in de Verenigde Staten, in de sectoren van handel en productie, zijn bang voor iets. Ze weten dat er een kracht is ergens zo georganiseerd, zo subtiel, zo oplettend, zo verweven, zo compleet, zo verspreid, dat ze beter niet een te grote mond hebben als ze er veroordelend over spreken."
- Woodrow Wilson, voormalig President van de VS
"Iedere keer als een bank een lening afsluit, wordt er bankkrediet gecreëerd - nieuwe stortingen - gloednieuw geld."
- Graham F. Towers, Gouverneur, Bank van Canada, 1934-54
"Het proces waarmee banken geld creëren is zo simpel dat de geest het afstoot."
- John Kenneth Galbraith, Econoom
"Sta mij toe om het geld uit te geven en te beheersen en ik geef er niets om wie de wetten maakt."
- Mayer Anselm Rotschild, Bankier
GELD ALS SCHULD
Twee grote mysteries domineren onze levens, liefde en geld.
'Wat is liefde?', is een vraag die eindeloos bestudeerd is in verhalen, liederen, boeken, films en televisie. Maar dat kan niet worden gezegd over de vraag, 'wat is geld?'.
Het is niet vreemd dat monetaire theorie niet de inspiratie is geweest van filmhits, maar het wordt niet eens genoemd in de scholen die de meesten van ons bezochten. Voor de meesten roept de vraag 'waar komt geld vandaan?' een beeld op van de Munt die biljetten drukt en munten slaat. Geld, zo denken de meesten, wordt gecreëerd door de overheid. Dat is waar, maar slechts tot op zekere hoogte. Die metalen en papieren symbolen van waarde die we normaal zien als geld worden inderdaad gemaakt door een overheidsinstelling: de Munt. Maar het overgrote deel van het geld wordt niet gecreëerd door de Munt. Het wordt iedere dag, in enorme hoeveelheden, gecreëerd door private corporaties die we banken noemen.
De meesten denken dat banken geld uitlenen dat hen toevertrouwd is door storters (houders). Makkelijk om je voor te stellen, maar niet de waarheid. Banken creëren het geld dat ze uitlenen, niet uit haar eigen inkomsten - niet uit gestort geld - maar direct van de leners belofte om terug te betalen. De leners handtekening op de leenovereenkomst is een verplichting om de bank de lening terug te betalen plus rente of ze verliezen hun huis, auto, of welk object ze gaven als pand. Dat is een grote verplicthing voor de lener. Wat vereist dezelfde handtekening van de bank? De bank mag het bedrag van de lening creëren en het bijschrijven op de rekening van de lener. Klinkt dat vergezocht? Dat kan toch niet waar zijn? Maar dat is het wel.
Om uit te leggen hoe dit wonder van modern bankieren ontstond, overweeg dit simpele verhaal:
HET VERHAAL VAN DE GOUDSMID
Ooit in verschillende tijden, werd van alles gebruikt als geld. Het moest draagbaar zijn en genoeg mensen moesten er op vertrouwen dat het later weer kon worden ingewisseld voor dingen met echte waarde als voedsel, kleding en behuizing. Schelpen, cacaobonen, mooie stenen, zelfs veren zijn gebruikt als geld. Goud en zilver waren aantrekkelijk zacht en makkelijk bewerkbaar, dus sommige culturen werden bekwaam met deze materialen. Goudsmeden maakten handel veel makkelijker door munten te gieten: gestandardiseerde eenheden van deze metalen wiens gewicht en zuiverheid was gegarandeerd.
Om zijn goud te beschermen had de goudsmid een kluis nodig. Al snel klopten zijn dorpsgenoten aan de deur om ruimte te huren om hun eigen munten en kostbaarheden te beschermen. Al snel verhuurde de goudsmid iedere plank in de kluis en verdiende hij een klein inkomen met zijn kluisverhuurbedrijf.
Jaren gingen voorbij en de goudsmid realiseerde zich iets slims. Houders kwamen zelden om hun goud weg te halen en ze kwamen nooit allemaal tegelijk. Dat kwam omdat de reçu's die de goudsmid uitschreef als ontvanstbewijzen voor het goud verhandeld werden op de markt als zijnde het goud zelf. Dit papieren geld was veel makkelijker dan zware munten en bedragen konden gewoon opgeschreven worden in plaats van stuk voor stuk te worden uitgeteld voor iedere transactie. Tegelijkertijd had de goudsmid nog een andere handel. Hij leende zijn goud uit en rekende rente. Maar toen zijn handige reçugeld algemeen geaccepteerd raakte begonnen leners om leningen te vragen in de vorm van deze reçu's in plaats van het daadwerkelijke metaal.
Terwijl de industrie zich uitbreidde vroegen meer en meer mensen de goudsmid om leningen. Dit gaf de goudsmid een nog beter idee. Hij wist dat maar weinig van zijn houders hun geld daadwerkelijk ophaalden. dus de goudsmid dacht at hij er makkelijk mee weg zou komen als hij reçu's uitschreef voor het goud van zijn houders naast zijn eigen goud. Zolang de leningen werden terugbetaald zouden zijn houders van niets weten en er ook niet slechter van worden. De goudsmid, nu meer bankier dan handwerksman, zou veel meer winst maken dan hij zou kunnen als hij alleen zijn eigen goud uitleende.
Jarenlang verdiende de goudsmid in het geheim een goed inkomen van de rente op andermans stortingen. Als prominent geldschieter werd hij alsmaar rijker dan zijn dorpsgenoten en hij liep ermee te koop. Verdekingen groeiden dat hij het geld van zijn houders uitgaf. Zijn houders kwamen samen en dreigden hun goud op te nemen als de goudsmid niet opbiechtte waar zijn rijkdom vandaan kwam. In tegenstelling tot wat je zou denken werd dit geen ramp voor de goudsmid. Ondanks de frauduleuze aard van zijn systeem, werkte zijn idee. De houders waren niets kwijtgeraakt. Hun goud lag veilig in de kluis van de goudsmid. Maar in plaats van hun goud terug te nemen eisten de houders dat de goudsmid, nu hun bankier, hen mee liet profiteren door hen een deel van de rente te betalen.
Dat was het begin van bankieren: De bankier betaalde een lage rente op stortingen van andermans geld, die hij dan uitleende tegen een hogere rente. Het verschil dekte de kosten van de bank en haar winst. De logica van dit systeem is simpel. En het lijkt een redelijke manier om aan de vraag naar krediet te voldoen. Echter, dit is niet hoe bankieren tegenwoordig werkt.
Onze goudsmid bankier was niet tevreden met het inkomen dat overbleef nadat hij de rente-inkomsten had gedeeld met zijn storters en de vraag naar krediet groeide snel terwijl de Europeanen zich verspreidden over de wereld. Maar zijn leningen waren beperkt door de hoeveelheid goud die zijn houders in zijn kluis hadden liggen. Toen kreeg hij een nog gewaagder idee. Omdat alleen hijzelf wist wat er daadwerkelijk in de kluis lag, kon hij reçu's uitschrijven voor goud dat er helemaal niet was. Zolang niet alle reçuhouders tegelijkertijd naar de kluis kwamen om echt goud te eisen, hoe zou iemand het dan weten? Dit nieuwe plan werkte erg goed. De bankier werd ongelofelijk rijk door de rente die betaald werd op goud dat niet bestond.
Het idee dat de bankier geld uit het niets creëerde was te waanzinnig om te geloven. Dus deze gedachte kwam lange tijd niet bij mensen op. Maar de macht om geld te verzinnen steeg de bankier naar het hoofd, zoals je je kunt voorstellen. Op een gegeven moment wekte de hoeveelheid leningen en zijn overdadige rijkdom weer het wantrouwen. Sommige leners eisten echt goud in plaats van papieren vervangers. Geruchten verspreidden zich. Verschillende rijke houders verschenen om hun goud weg te halen. Het spel was over. Een zee van reçuhouders overspoelde de straat voor de gesloten bank. De bankier had niet genoeg goud en zilver om al het papier te dekken dat hij hen gegeven had. Dit wordt een 'run op de bank' genoemd. Het is wat iedere bankier vreest.
Het fenomeen 'run op de bank' ruïneerde individuele banken en schaadde logischerwijs het publieke vertrouwen in alle bankiers. Het zou vanzelfsprekend zijn geweest om simpelweg te verbiedern om geld uit het niets te creëren. Maar de grote kredieten die de bankiers aanboden waren onmisbaar geworden voor het succes van de Europese commerciële expansie. Dus werd deze praktijk gelegaliseerd en gereguleerd. Bankiers stemden in om zich aan limieten te houden op de hoeveelheid fictief geld die ze konden uitlenen. Dit bedrag was nog steeds veel groter dan de daadwerkelijke waarde van het goud en zilver in de kluis. Meestal was de verhouding 9 fictieve dollars tegen 1 echte dollar in goud. Deze regels werden gehandhaafd door onverwachte controles. Er werd ook afgesproken dat in het geval van een run, centrale banken lokale banken zouden steunen met noodinjecties van goud. Alleen als er runs op veel banken tegelijkertijd waren, zou de bankier's kredietbubbel barsten en het systeem instorten.
